Yöntemler

EZİLENLERİN TİYATROSU YÖNTEMLERİ

Ebru Gökdağ

Oyun Dergisi, Sayı  6’dan alıntıdır 

Augusto Boal’ın Ezilenlerin Tiyatrosu başlığı altında oluşturduğu yöntemler: Gazete Tiyatrosu, İmge Tiyatrosu, Forum Tiyatrosu, Görünmez Tiyatro, Arzuların Gökkuşağı, Yasama Tiyatrosu’ndan oluşur. Bu yöntemler dünyanın farklı yerlerinde yapılan çalışmalarla sürdürülmektedir.

 

GAZETE TİYATROSU: Toplam 12 teknikten oluşmaktadır. Gazete, deklarasyon, kutsal kitaplarla ilgili raporlar, manifestolar, siyasal kararlarla ilgili yorumlar, kanunlar, kısaca her türlü yazılı materyalin bir tiyatro sahnesine dönüştürülmesini içerir. Ele alınan malzemenin içeriğinin Gazete Tiyatrosu teknikleri sayesinde problematik hale getirilip, eleştirilip, irdelenmesini, yeni bir bakış açısıyla ele alınmasını hedefler.

İMGE TİYATROSU: Bu teknikte söz kullanılmaz. Sözün yerini insan bedeni almıştır. Seyirci-oyuncular kendi bedenlerini ve diğer katılımcıların bedenlerini kullanarak duygu, düşünce ve ilişkilerini insan vücudundan yarattıkları heykellerle imgelere dönüştürerek iletişim kurarlar. İmge Tiyatrosu’nda seyirci-oyuncu, teması tüm gurup tarafından belirlenen ve tüm gurubun paylaştığı, yaşanan ortak bir baskı veya problemle ilgili kendi ve grubundaki kişilerin bedenlerini kullanarak, kişisel izlenim ve deneyimlerine dayanan öznel bir heykel veya heykeller grubu yaratır. Burada seyirci-oyuncunun görevi bir heykeltıraşla aynıdır. Kil yerine insan vücudu kullanılarak seyirci-oyuncunun kişisel duygusu, düşüncesi ve yaşadıkları somut imgeye dönüştürülür.  Bu imge yaşanan problemi günlük hayatta varolduğu gibi yansıtan imgedir. Daha sonra kullanılan farklı alıştırmalar ve oyunlarla seyirci-oyuncular tarafından olması gereken ideal imge yaratılır. Bir sonraki aşamada da bu ideal imgeye ulaşmak için ne yapılması gerektiği yine yaratılan farklı heykeller ve oluşturulan yeni imgelerle fiziksel ve görsel olarak gösterilir. Fikirlerin imgesel olarak ortaya konduğu bu yöntemde seyirci-oyuncular ellerindeki temayı canlı, fiziksel fakat sözsüz bir şekilde tartışır, fikir alışverişinde bulunur ve problemin çözümüyle ilgili öneriler üretirler. 

FORUM TİYATROSU: Forum Tiyatrosu doğaçlama yöntemleriyle başlayıp, yoğun prova teknikleriyle devam eden, bir baskıya maruz kalmış kişi veya grubun yaşadığı soruna ilişkin bir sahnenin veya kısa oyununun hazırlanmasıyla başlar. Oyunun aksiyonu sırasında baş kahraman bir baskıyla mücadele etmekte ve problemini çözememektedir. Gösterinin sonunda seyirci-oyunculara oyunun aynı şekilde tekrar edileceği hatırlatılır ve eğer oyunun sonucuna, yani baş kahramanın çözüm arayış yöntemlerine katılmıyorlarsa, oyunu istedikleri herhangi bir anda durdurup kendi önerilerini baş kahramanın yerine geçerek oynamaları istenir. Böylece seyirci-oyuncuya sahnedeki eylemi yönlendirme hakkı verilir.  Farklı bir çözüm önerisi getiren seyirci-oyuncu sahneye kendi çözüm önerisini sözlü olarak anlatmak için değil, görüşlerini oynayarak yani eyleme dökerek göstermek için davet edilmiştir. Seyirci-oyuncu yerine geçtiği baş kahramanın fiziksel eylemini devam ettirerek kendi önerilerini eyleme dönüştürür.  Bu çözüm önerisi oynandıktan sonra tüm seyirciler ve oyuncular önerilen çözüm yolunu tartışırlar. Bu tartışmadan sonra farklı çözüm yolları öneren diğer seyirci-oyuncular sahneye davet edilir ve herkesin önerisi denenip tartışılana kadar aynı sahne farklı seyirci-oyuncularla sürdürülür. Forum Tiyatrosu seyirciler arasında öneri kalmadığı zaman son bulur.

GÖRÜNMEZ TİYATRO: Görünmez Tiyatro yeri daha önceden planlanmış, tiyatro binası dışında bir mekanda; restoran, cadde, pazar-yeri, otobüs gibi bir mekanlarda, seyirci olduklarını bilmeyen ve o mekanda tesadüfen bulunan kişilerin arasında bir sahnenin oynanmasıyla gerçekleştirilir. Oyun sırasında veya bitiminde kişilere tanık oldukları olayların bir tiyatro olduğu asla söylenmez, çünkü o zaman tanıklar seyirci durumuna düşerler. Yoğun ve dikkatli çalışmalar sonucu hazırlanan oyunun metni, oynandığı mekandaki kişileri işlenen konuyla ilgili bilgilendirmek, uyarmak, bilinçlerini arttırmak, seyirciden gelen tepkilerle birlikte, konuyu  sağlıklı ve üretken bir biçimde, diyalogla işleyerek  dikkati çekmek ve orada bulunanları bu konuyla ilgili bilinçlendirmek amacı taşır. 

ARZUNUN RENKLERİ(GÖKKUŞAĞI): Ezilenlerin Tiyatrosu uygulamaları içinde psiko-terapi yöntemlerine sıklıkla yer veren ve içinde psiko-dramaya benzer yönelimlerin olduğu bir tiyatrodur. Hem kuram hem de uygulaması çok geniş ve karmaşık olan bu yöntemde, kısaca bilinçaltında saklı duran dışsallaştıramadığımız, soyut, içe-dönük kişisel duygu ve hissedişlerimizi çeşitli alıştırmalarla görünür kılarak, kişisel çelişkilerimizi yeni bir boyutla ele almamızı sağlayan bir tekniktir.Yöntem genellikle İmge Tiyatrosu’ndan beslenir. Bu tiyatronun yapılması için kullanılan alıştırma ve oyunların her biri 2-3 saat süren uzun ve karmaşık çalışmalardır. Bir kişinin sorununun ele alınmasıyla başlayan uygulama, kısa sürede, bir kişiyi ilgilendiren öykü olma durumundan, tüm katılanları içine alan kolektif bir çalışmaya dönüşür. Katılımcılar, sahip oldukları fakat farkında olamadıkları, kişiliklerinde barındırdıkları çeşitli renkleri dışsallaştırırlar. Yaklaşık 15 teknikten oluşan Arzuların Gökkuşağı Tiyatrosu, içinde “Kafanın İçindeki Polis” tekniğini de barındırmaktadır. Ancak bazı Ezilenlerin Tiyatrosu uygulamacıları, Kafanın İçindeki Polis tekniğini ayrı bir tiyatro yöntemi olarak değerlendirmektedir.

 

YASAMA TİYATROSU: Augusto Boal’ın sistematikleştirdiği son tiyatro yöntemidir. Bu tiyatro yöntemiyle, doğrudan halktan alınan bilgiler doğrultusunda, yaşamı her aşamada kolaylaştıracak yeni yasa önerileri oluşturulması ve bunun politikacılara ve meclise hayata geçirilmesi için sunulması çabalarını içerir. Uygulama sürecinde bir şehir, kasaba veya köyde kurulan birçok Ezilenlerin Tiyatrosu gruplarıyla her mahallede çalışmalar yapılıp (daha çok Forum Tiyatrosu kullanılmaktadır) o mahallenin problemlerinin mahalle sakinleri tarafından belirlenip, yine aynı mahalleliyle bu problemler için gereken çözüm yolları bulgulanır. Daha sonra farklı Ezilenlerin Tiyatrosu gruplarıyla farklı semt, mahalle ve sokaklarda incelenen problemlerin ve bu problemlere orada yaşayanların getirdikleri çözüm önerileri belirlenir. Bir başka yerde, kanunların çıkarıldığı yerin ve ortamın aynısı kurularak ve yasa yapıcıların izlediği süreç aynen takip edilerek, farklı mahallelerden gelen bu proje-öneri ve bulgular, bu yeni tiyatro ortamında tartışılır, savunulur ve oya sunulur. En sonunda, herkesin üzerinde hemfikir olduğu, tüm katılımcılar tarafından onaylanan öneri ve projeler (yani yeni yasalar), milletvekili, vali, belediye başkanı, avukat gibi kişilere sunulur.  Sunulan yasa önerilerinin, yani halkın isteğinin kural veya kanunlara dönüştürülmesi yönünde bu kişilere baskı yapılır. Bu haliyle Yasama Tiyatrosu halkın isteklerinin yasaya dönüşmesini amaçlayan bir tiyatrodur. Augusto Boal, Rio’daki milletvekilliği sırasında bu yöntemleri kullanarak halkın isteklerinden 13 tanesini yasa haline getirmiştir ve bu yasalar halen etkili bir şekilde Rio halkının hayatını kolaylaştırmaktadır.

Ezilenlerin Estetiği

Augusto Boal’ın son kuramı Ezilenlerin Estetiği, kendi geliştirdiği yöntemleri ve bu yöntemlerin toplumsal değişime nasıl etkili olacağı üzerinedir.
bk agac 001

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s